Osobliwości Elby - ceramiczne cudeńka, kołatki, witraże i znaki drogowe

 

Na Elbie w oczy od razu rzucają się drobne, a zarazem wyjątkowe elementy, które tworzą niepowtarzalny klimat wyspy. Już w staromiejskich uliczkach Portoferraio czy Capoliveri można podziwiać mosiężne kołatki zdobiące wejściowe drzwi domów. Wykute w kształcie delfinów, rozmaitych głów czy stylizowanych dłoni, nie są jedynie praktycznym elementem – to małe dzieła rzemiosła, często przekazywanego z pokolenia na pokolenie.

Równie charakterystyczne są ceramiczne malunki na fasadach domów. Barwne płytki przedstawiają sceny z morskiego życia, wizerunki świętych, motywy roślinne lub geometryczne wzory. Pełnią rolę dekoracji, ale też podkreślają lokalną tradycję. 

A tradycja malowania na ceramicznych kafelkach na Elbie i w całych Włoszech wyrasta z długiej historii włoskiej ceramiki artystycznej, która ma korzenie jeszcze w średniowieczu i renesansie. Technika barwnego szkliwienia kafli i naczyń dotarła do Italii w średniowieczu wraz z Arabami i Hiszpanami. Włoskie porty – jak Amalfi, Genua czy Pisa – leżały na szlaku handlowym prowadzącym z Majorki (stąd nazwa maiolica), a z południa szybko przeniosła się na całe Półwysep Apeniński. Od XV wieku włoska maiolica stała się prawdziwą sztuką. Ośrodki takie jak Deruta, Faenza, Montelupo, Savona czy Siena słynęły z misternie malowanych kafli i naczyń. Początkowo zdobiły one głównie wnętrza pałaców i kościołów – w formie ściennych paneli, płytek ołtarzowych, tabliczek z wizerunkami świętych czy herbów rodowych. Z czasem malowane kafle zaczęto przenosić na zewnętrzne ściany domów.  W szczególności na południu Włoch i na wyspach – w tym na Elbie, Sycylii czy Sardynii. Malowane kafle na fasadach domów pełniły funkcję ozdobną - kolorowe sceny z życia morza, kwiatowe ornamenty, geometryczne motywy rozjaśniały biel i kamień fasad. W odróżnieniu od fresków szkliwiona ceramika była odporna na słońce, sól morską i wilgoć. Kafelki miały również funkcję symboliczną i religijną, gdyż często przedstawiały patronów domów, świętych opiekunów żeglarzy, Maryję czy św. Antoniego, prosząc o opiekę nad domownikami i podróżnymi.

 

Podczas spacerów po Elbie można natknąć się także na witrażowe instalacje. Są one związane z Italo Bolano, który urodził się w Portoferraio w 1936 r. Od młodości interesował się malarstwem, a w wieku czternastu lat już tworzył pod okiem profesora Alfonso Preziosi.

W latach sześćdziesiątych, po kryzysie rolnictwa, założył winnicę, która stopniowo przekształciła się w Centro d’Arte, a następnie w Open Air Museum Italo Bolano — plenerowe muzeum sztuki, rozrzucone po krajobrazach Elby, w którym łączą się rzeźba, ceramika, szkło, malarstwo.

Zaskoczeniem dla odwiedzających bywają znaki drogowe zakazu wjazdu i ruchu. Na Elbie niektóre z nich zostały ozdobione drobnymi, zabawnymi rysunkami. Choć spełniają swoją funkcję, są zarazem formą ulicznej sztuki, która rozluźnia codzienną surowość drogowych symboli.

Te wszystkie pozornie małe szczegóły sprawiają, że Elba nie jest tylko malowniczą wyspą Morza Tyrreńskiego, lecz także swoistą galerią pod gołym niebem – miejscem, gdzie tradycja spotyka się z artystyczną swobodą. Tworzą też one niepowtarzalną atmosferę codzienności, która nabiera ciepła i koloru oraz sprawia, że otoczenie staje się  łagodniejszym i bardziej radosnym.

Elba - Capolivieri - Porto Azzurro - Cavo

 

Capoliveri, to niewielkie miasteczko, które wznosi się malowniczo na wzgórzu w południowo-wschodniej części Elby. Z wąskimi, brukowanymi uliczkami, pastelowymi fasadami domów i placami pełnymi kawiarnianych stolików, przyciąga spokojną atmosferą i widokami na morze. Historia Capoliveri sięga czasów etruskich i rzymskich, ale swój charakter ukształtowało w średniowieczu – wąskie uliczki były niegdyś naturalną obroną przed piratami. W XIX wieku miasteczko słynęło z wydobycia rudy żelaza, a dziś jest centrum turystycznym.

 

Z Capoliveri ruszamy na wędrówkę w kierunku Porto Azzurro. Szlak rozpoczyna się na skraju miasteczka i prowadzi łagodnie w dół w stronę wybrzeża. Po drodze otwierają się przepiękne widoki na zatoki Stella i Mola, gaje oliwne, winorośla i zielone wzgórza. Trasa ma ok. 6–7 km i zajmuje około 2 godzin spokojnego marszu. W upalne dni warto wyruszyć rano lub późnym popołudniem – w nagrodę można liczyć na spektakularne światło i ciche zakątki idealne na piknik.

Porto Azzurro - położone nad głęboką zatoką, miasteczko ma portową duszę i hiszpańskie korzenie – powstało w XVII wieku jako warownia Fort San Giacomo, zbudowana przez Hiszpanów dla obrony przed piratami. Dziś Porto Azzurro, to eleganckie nabrzeże i tętniący życiem plac Matteotti. W labiryncie uliczek znajdziemy małe restauracyjki, kawiarnie i sklepiki, a na wzgórzu wciąż góruje twierdza, która przypomina o burzliwej przeszłości wyspy. Spacer z Capoliveri do Porto Azzurro to idealny sposób, by poczuć różnorodność wyspy w ciągu jednego dnia

 

Po spacerze z Capoliveri do Porto Azzurro warto wybrać się dalej – autobusem do Cavo, najmłodszego  kurortu Elby. Linia 116 kursuje kilka razy dziennie i w niespełna godzinę przemierza wschodnie wybrzeże wyspy. Trasa wiedzie przez zielone wzgórza i dawne okolice górnicze, z których w XIX wieku wydobywano rudy żelaza i hematyt. Po drodze widać w oddali lśniące zatoki i małe wioski o białych fasadach. Cavo, położone na samym cyplu północno-wschodnim, to idealne miejsce na spokojne popołudnie. Warto wspiąć się na punkt widokowy Capo Castello, skąd roztacza się panorama na kontynent i wyspy archipelagu Toskańskiego. 

Z Portoferraio odjeżdżają autobusy linii 116, które przez Porto Azzurro docierają do Capoliveri. Podróż trwa ok. 40–50 minut w zależności od kursu. Z Cavo można wrócić do Portoferraio autobusem 117 lub 116 (przez Rio Marina), czas przejazdu to ok. 1 godziny 15 minut. Alternatywą jest szybki rejs promem Cavo–Portoferraio (ok. 20 minut), który w sezonie kursuje kilka razy dziennie i pozwala połączyć podróż z widokami na morze. Ta kombinacja pieszej wędrówki i wygodnych połączeń autobusowych pozwala w ciągu jednego dnia zobaczyć trzy różnorodne oblicza Elby: górskie Capoliveri, portowe Porto Azzurro i ciche, nadmorskie Cavo.