Stonehenge – kamienny krąg pełen tajemnic i magia angielskiej równiny

Stonehenge należy do najbardziej rozpoznawalnych i zarazem najbardziej zagadkowych zabytków świata. Ten słynny kamienny krąg znajduje się na rozległej równinie Salisbury w południowej Anglii i od tysięcy lat budzi fascynację archeologów, historyków oraz podróżników. Monument powstawał etapami pomiędzy około 3000 a 1500 rokiem p.n.e., a ogromne głazy transportowano z odległości nawet kilkuset kilometrów. Do dziś nie wiadomo z całkowitą pewnością, jaki był jego pierwotny cel. Jedni badacze uważają, że pełnił funkcję świątyni, inni wskazują na jego znaczenie astronomiczne lub ceremonialne.

Największe wrażenie robią monumentalne bloki sarsenu ważące po kilkadziesiąt ton oraz mniejsze kamienie zwane błękitnymi, które przywieziono prawdopodobnie z terenów dzisiejszej Walii. Szczególnie interesujące jest ustawienie kamieni względem wschodu słońca podczas letniego przesilenia oraz zachodu słońca w czasie przesilenia zimowego. Świadczy to o niezwykłej wiedzy astronomicznej ludzi, którzy stworzyli ten monument kilka tysięcy lat temu.

Współcześnie Stonehenge znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO i przyciąga rocznie ponad milion odwiedzających. Oprócz samego kręgu warto odwiedzić nowoczesne centrum dla zwiedzających, gdzie można zobaczyć wystawy poświęcone budowie monumentu, życiu jego twórców oraz archeologicznym odkryciom z okolicy. Duże wrażenie robi również rekonstrukcja neolitycznych domostw pokazujących, jak mogli żyć ludzie związani z tym niezwykłym miejscem.

Warto zarezerwować sobie nieco więcej czasu na spacer po okolicy Stonehenge. Od centrum dla zwiedzających do kamiennego kręgu prowadzi malowniczy szlak pieszy o długości około 2 kilometrów. Trasa wiedzie przez rozległe, falujące łąki równiny Salisbury, gdzie często można spotkać pasące się owce. Brak zabudowy, szerokie horyzonty i niemal nieograniczona przestrzeń sprawiają, że już sama droga do monumentu staje się wyjątkowym przeżyciem. Spacer pozwala stopniowo obserwować, jak słynne kamienie wyłaniają się na tle nieba, dając przedsmak spotkania z jednym z najbardziej tajemniczych miejsc Europy.

Do Stonehenge można bardzo łatwo dotrzeć z Londynu bez samochodu. Najwygodniejszym rozwiązaniem jest podróż pociągiem z londyńskiej stacji Waterloo do miasta Salisbury. Przejazd trwa około półtorej godziny. Po przyjeździe na dworzec w Salisbury wystarczy przesiąść się do specjalnego autobusu turystycznego Stonehenge Tour Bus, który kursuje bezpośrednio do centrum dla zwiedzających przy Stonehenge. Cała podróż zajmuje zwykle około dwóch godzin. Alternatywą są liczne jednodniowe wycieczki autokarowe organizowane z centrum Londynu, często połączone ze zwiedzaniem Salisbury, Bath lub zamku Windsor.

Choć Stonehenge można obejrzeć w każdej porze roku, szczególną atmosferę mają dni przesileń. Wówczas tysiące osób gromadzą się o świcie lub o zmierzchu, by obserwować niezwykłą grę światła pomiędzy kamiennymi blokami. Niezależnie od pory wizyty, spotkanie z tym prehistorycznym monumentem pozostaje jednym z najbardziej niezwykłych doświadczeń podczas podróży po Anglii.

Tatarskie ślady Podlasia – Kruszyniany i Bohoniki

Kruszyniany to niewielka wieś położona na skraju Puszczy Knyszyńskiej, zaledwie kilka kilometrów od granicy z Białorusią. Choć dziś mieszka tu niewielu mieszkańców, miejscowość jest jednym z najważniejszych symboli wielokulturowego Podlasia. To właśnie tutaj od ponad trzystu lat żyje społeczność Tatarów polskich, zwanych również Tatarami Lipkami – muzułmanów, którzy na przestrzeni wieków stali się częścią historii i kultury Rzeczypospolitej.

Historia tatarskiego osadnictwa w Kruszynianach sięga końca XVII wieku. Król Jan III Sobieski nadał te ziemie tatarskim żołnierzom, którzy wiernie służyli Rzeczypospolitej i walczyli po jej stronie w wojnach z Imperium Osmańskim. W zamian za wojskową służbę otrzymali ziemię w okolicach Sokółki i Krynek. Tatarzy zachowali swoją religię, część tradycji oraz poczucie odrębności, jednocześnie stając się lojalnymi obywatelami państwa polsko-litewskiego.

Najważniejszym zabytkiem wsi jest drewniany meczet w Kruszynianach – jeden z dwóch najstarszych zachowanych meczetów w Polsce. Obecny budynek powstał prawdopodobnie w drugiej połowie XVIII lub na początku XIX wieku na miejscu starszej świątyni. Z zewnątrz przypomina bardziej podlaski drewniany kościół niż klasyczny meczet, co doskonale pokazuje, jak przez stulecia przenikały się tutaj różne kultury. Zielona drewniana budowla z dwiema wieżyczkami jest dziś jednym z najbardziej charakterystycznych zabytków Podlasia. Wnętrze zdobią dywany, muhiry z arabskimi cytatami z Koranu oraz mihrab wskazujący kierunek Mekki.

 

 

 

Kilkaset metrów od meczetu znajduje się mizar, czyli tatarski cmentarz otoczony starymi drzewami. Najstarsze nagrobki pochodzą z XVIII wieku, a na kamiennych stelach można odnaleźć inskrypcje zapisane po arabsku, polsku, rosyjsku czy w językach używanych przez dawnych Tatarów. Nekropolia należy do najcenniejszych zabytków związanych z historią polskiego islamu.

 

Dziś Kruszyniany są miejscem, gdzie wciąż pielęgnowana jest pamięć o tatarskich korzeniach regionu. Oprócz meczetu i mizaru działają tu ośrodki promujące kulturę tatarską, a odwiedzający mogą poznać historię tej niezwykłej społeczności oraz spróbować tradycyjnych potraw, takich jak pierekaczewnik czy czebureki. Spacer po spokojnej wsi pozwala odkryć zupełnie inne oblicze Podlasia – miejsca, gdzie od wieków obok siebie funkcjonowały różne religie, języki i tradycje. Kruszyniany są żywym świadectwem tego, że historia Polski była znacznie bardziej różnorodna, niż często się wydaje.

Drugim ważnym ośrodkiem tatarskim są Bohoniki położone niedaleko Sokółki. Tutejszy drewniany meczet powstał w XIX wieku i do dziś pozostaje czynną świątynią muzułmańską. Wnętrze zachowało tradycyjny układ z oddzielnymi miejscami modlitwy dla kobiet i mężczyzn oraz bogatą dekoracją religijną. Nieopodal znajduje się jeden z najstarszych tatarskich mizarów w Polsce, gdzie spoczywają przedstawiciele wielu zasłużonych rodzin tatarskich zamieszkujących Podlasie.

W Bohonikach można również zobaczyć charakterystyczny tatarski namiot, nawiązujący do dawnych wojskowych i koczowniczych tradycji przodków polskich Tatarów. W jego wnętrzu prezentowane są elementy związane z historią, kulturą i codziennym życiem tej społeczności. Ekspozycja pozwala lepiej zrozumieć pochodzenie Tatarów oraz ich wielowiekową obecność na ziemiach polskich.

Odwiedzając Kruszyniany i Bohoniki, można odbyć niezwykłą podróż przez historię jednej z najbardziej wyjątkowych mniejszości narodowych i religijnych w Polsce. Drewniane meczety, stare mizary, tatarskie tradycje oraz gościnność mieszkańców sprawiają, że te niewielkie podlaskie wsie są jednym z najbardziej niezwykłych miejsc na mapie regionu.